گروههای آموزشی دوره ی ابتدایی( افشار)

مراحل پژوهش در عمل

الگوي 9 مرحله اي  ( دكتر اقبال قاسمي پويا )

1.       مشخص كردن موضوع و عنوان پژوهشي .

2.       توصيف وضعيت موجود و تشخيص مسئله .

3.      گرد آوري اطلاعات ( شواهد 1 ) .

4.      تجزيه و تحليل و تفسير داده ها .

5.      انتخاب راه جديد موقتي .

6.      اجراي طرح جديد و نظارت بر آن .

7.       گردآوري اطلاعات ( شواهد 2 ) .

8.      ارزشيابي تاثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن .

9.       تجديد نظر و دادن گزارش نهايي يا اطلاع رساني

 گام اول - مشخص كردن عنوان و موضوع تحقيق نخستين و مهمترين گام است 0

معمولا موضوع يا مورد علاقه شماست يا مربوط به مسئله اي است که در حیطه فعالیت شما وجود دارد .

لازم است بژوهشگر مشخص كند كه آيا موضوع با شغلش ارتباط دارد ؟

آيا  موضوع قابل تحقيق و بررسي است؟

آيا حوزه مورد انتخاب محدود است ؟

آيا موضوع انتخاب شده از نوع اقدام بژوهي است؟

معيارهاي انتخاب موضوع پژوهش :

 1 - علاقه پژوهشگر     2- بديع بودن    3- پژوهش پذير بودن    4- داشتن اهميت و الويت    5- توانايي پژوهشگر    6- منابع مادي     7- منابع اطلاعاتي     8- به صرفه بودن ( با توجه به سایرعناوین)

گام دوم :  توصيف وضعيت موجود و بیان مساله

پژوهش در عمل درباره وضعيتي است كه در آن قرار داريم  ( اينجا و اكنون ) . وضعيت موجود را به گونه اي توصيف كنيد كه تصوير مشخصي از آنچه در حال حاضر در محيط كار و مسئله آفرين مي گذرد ، در اختيار بگذارد . در نوشتن اين قسمت سوالات زیر را مد نظر داشته باشید :

•          مدرسه در كجا قرار دارد ؟    دخترانه است يا پسرانه ؟    چند دانش آموز دارد ؟  دو نوبته است يا تك نوبته ؟  در چه كلاسي و كدام درس پژوهش صورت مي گيرد ؟ در باره كدام دانش آموزان ؟ يا در باره چه كساني؟

•         گزارش وضعیت موجود

پس از بررسی وضعیت موجود لازم است رخدادهای عمدة آن را به صورت منطقی تنظیم کنید و گزارش دهید. در این گزارش باید تلاش کرد تا وضعیت مورد مطالعه به روشنی توضیح داده شود به گونه ای که خواننده بتواند از وضعیت مورد نظر تصویر واقعی و بدون ابهام و پرسش به دست آورد.

 

 بیان مسئله تحقيق

در نگارش بیان مساله باید به مسایل زیر توجه شود :
1 – چه چيزي باعث شد كه شما علاقمند شويد اين مسئله را انتخاب كنيد؟

2 – چه امري در تجربيات شخصي خود مشاهده كرده ايد كه توجه شما را به اين مسئله

        جلب كرده است ؟

3 -  چه آمار و ارقامي در مورد مسئله و موضوع  انتخابي شما وجود دارد ؟

4 – با مراجعه به نوشته ها و نتايج مطالعات ديگران استدلال كنيد كه انجام پژوهش     

        شما ضروري است ؟

5 – در صورت امكان حداقل 2 تحقيق انجام شده توسط ديگران كه با موضوع و مسئله

        پژوهش شما مرتبط است بنويسيد .

6 - مفاهيم اساسي و ويژگيهاي مفاهيم و ارتباط آنها رابنويسيد .

7 – موقعيتي را معرفي يا تصور كنيد  كه مسئله مورد نظر در آن روي داده است .

8 – اهميت مسئله ، محدوده مكاني و زماني ، اسناد و شواهد مربوطه  ذكر شود .

9 – سوال اساسي برگرفته از بيان مسئله را با جمله پرسشي بيان كنيد .

 

 

مسئله را از کجا باید یافت ؟

احساس ما بعنوان معلم ، اسناد و مدارک آموزشی، اظهارات والدین و دانش آموزان،اظهارات مدیر و همکاران،اظهارات اداره ، پژوهشهای دیگران ، اسناد و مدارک علمی

گام سوم : گر د آوري اطلاعات  ( شواهد 1 )

شواهد داده هايي هستند كه به وسيله آنها مي توانيم درباره تغييرات چيزي يا رخدادي قضاوت كنيم . ( رد يا تاييد )

-براي اينكه مسائل به درستي مشخص و معين شود لازم است اطلاعات علمي و منطقي در اختيار داشته باشيم

-براي اينكه نشان دهيد چه چيزي در حال رخ دادن است ، شواهد 1 نياز داريم

-داده ها ( data  ) با شواهد ( claiam ) فرق مي كند .

-هر داده گواه يا شاهدي بر ادعاي ما نيست .  داده ها زماني به گواه يا شاهد تبديل ميشوند كه به منظور حمايت و پشتيباني از ادعاهاي ما مورد استفاده قرار گرفته باشند 0

فنون گرد آوري :

نحوة گردآوري داده ها

روش تحقيق پرسشنامه  ، مصاحبة ساخت دار    ، مصاحبة بدون ساخت   ، مشاهده                                         تحليل محتوا   ، بررسي اسنادي   ، استفاده از يادداشت هاي روزانه در پژوهش                        

عكس ، نوارهاي صوتي و تصويري

گام چهارم :  تجزيه و تحليل و تفسير داده ها

داده ها بايد تجزيه و تفسير شوند تا امكان راه حل ها و اقدام هاي مناسب فراهم شود .  در تفسير داده ها تناقض ها و مطالب ضد و نقيض و چگونگي روابط متقابل رخدادها خود را نشان مي دهد .  در اين مرحله داده ها  تجزيه و تحليل مي شود تا زمينه و امكان راه حل هاو اقدام هاي مناسب فراهم شود 0

 الگوها و چارچوب هاي تفسير داده ها :

1 – الگوي ترسيم مفاهيم

2 – الگوي تجزيه و تحليل مفاهيم

3 – الگوي شش پرسش

•          

•         الگوی ( 2 ) : روش ترسیم مفاهیم

   هدف از این الگو ، یافتن راهی برای پیگیری راهبردهای

( استراتژی های ) چند گانه و چند جانبه و جامع است. این الگو بر این اساس تدوین شده است که ریشة بسیاری از مشکلات در جاهای دیگر است و عوامل گوناگون در به وجود آمدن آن مؤثر بوده است. اگر به این عوامل بنیادین و ریشه ای توجه نکنیم راه حل های سطحی نخواهد توانست پاسخ گوی این مشکلات باشد. مشکلاتی مانند مصرف مواد مخدر، فرار از مدرسه ، جنایت ها و بزهکاری های جوانان، فساد اجتماعی، فقر فرهنگی ... از جملة این موضوع هاست.

ب- روش ترسیم مفاهیم

•         الگوی ( 3 ) : روش تجزیه و تحلیل مسائل

   این روش نیز مشابه الگوی ترسیم مفاهیم است. در این الگو تلاش می شود مفاهیم زیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد :

مشکل اصلی  ،ریشه های اصلی مشکل، دیگر عوامل مهم مربوط به آن ریشه ها و پیش زمینه ها  ،نتایج و عواقب منفی عمده  ، تجزيه و تحليل مساله ،.

روش هاي نموداري شناسايي عوامل ايجاد كننده كه مسأله  عبارتند از:   شبكه عليت ،  نمودار استخوان ماهي   ، نمودار شش كلمه اي     

 

 

 

 

 

جدول تناقض

 

•         گام پنجم :  انتخاب راه جديد موقتي

در اين مرحله تلاش مي كنيد به كمك اطلاعاتي كه  دراختيار داريد  نخست چند راه اوليه مناسب در نظر بگيريد .

 2- راه ها را سبك و سنگين كنيد .

3 – يك راه به عنوان راه مناسب انتخاب كنيد .

4 – ويژگيها و جوانب آن را به درستي مشخص و توصيف كنيد .

5 – جوانب اخلاقي و امكان اجراي راه بررسي شود .

 

•         گام ششم :  اجراي طرح جديد و نظارت بر آن

Ø     پس از آماده شدن راه جديد يا تغيير مورد نظر آن را اجرا مي كنيم .

Ø     - در اجرا  مشاهده – انديشه – عمل  مورد توجه است .

Ø     - نظارت روزانه بر پيشرفت كار و تهيه چك ليست ، در ميان گذاشتن با همكاران 0

توصیه ها :

1-    سعی کنید مشاهده و نظارت آگاهانه و بر اساس اصول منظم و هدفمند باشد. پيشرفت كار  و كاستي هاي احتمالي را يادداشت كنيد. اين يادداشت ها را بعداً مي توانيد با همكاران در ميان بگذاريد.

2-    به صورت فرايندي و مداوم از كارها ارزيابي به عمل آوريم. اين ارزيابي ها بعداً مي تواند به عنوان ملاك و معياري براي ارزيابي نهايي مورد استفاده قرار گيرد. مي توانيد از يك چك ليست در اين مرحله استفاده كنيد.

3-    چگونگي پيشرفت كار را با گروه پژوهش و همكاران منتقد خود در ميان بگذاريد. در صورت لزوم و ضرورت, نظر آنان را به اجرا بگذاريد.

4-    در صورت لزوم تغييرات لازم را در طرح پيش بيني شده, اعمال كنيد و كار را ادامه دهيد تا به پايان آن برسيد.

گام هفتم : گردآوری اطلاعات ( شواهد 2 )

برای قضاوت درباره عمل یا تغییر جدید نیاز به شواهد داریم .یعنی در حقیقت

پس از اجرای طرح پیش بینی شده و حتی حین اجرای طرح ، اسناد و مدارکی جمع آوری کنید تا بدان وسیله بتوانید ادعای خود را ثابت کنید .

مثال :  وقتی که مدعی می شویم که شاگردان کلاس من در درس الف ضعیف بودند و من با روش  ب این وضعیت را برطرف کردم ، لذا باید با اطلاعات و اسناد کافی توسط ابزارهای مختلف نشان دهیم که واقعاً وضعیت بهبود پیدا کرده است .

منابع گرد آوری اطلاعات :

اظهارات مدیر مدرسه - والدین - دانش آموزان -اسناد و مدارک - مشاهدات معلم و همکاران نوار تصویری کتب ها ، مجلات ، روزنامه ها - اطلاعات حاصل از مصاحبه ، پرسش نامه ها بازدید از کلاس ها و مدارس - یادداشت های روزانه و خاطرات -  رایانه و اینترنت  .  

•         گــــام هشتم :  ارزشيابي تاثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن

Ø     داده هاي جمع آوري شده را مثل مرحله سوم تفسير و تحليل مي كنيم .

Ø     افراد ارزياب اعتبار بخشي را تعيين مي كنند .

ميزان تغييرات و پيشرفت را مشخص ميكنيم  اگر مثبت بود به عنوان تغيير قبول مي كنيم  اگر نه  راهكاري ديگر

•         توصيه ها :

•         1- سعي كنيد شاخص يا نشان گرهايي براي نشان دادن تغييرهاي لازم تعيين كنيد.

•         2- معيار و ملاك ارزشيابي بايد از درون داده هاي جمع آوري شده بيرون بيايد.

•         4- در اين مرحله همواره از خود بپرسيد: چگونه مي توانم نشان دهم كه واقعاً تغيير مطلوبي روي داده است ؟ چه كساني بايد تأييد كنند كه عمل من مناسب بوده است ؟ آيا شواهد منطقي در اين باره دارم ؟ آن ها چيستند ؟

•         5- در ارزشيابي از كار خود مي توانيد از يادداشت ها و نظر شركت كنندگان در تحقيق استفاده كنيد. اين كه آنان تأئيد كنند واقعاً تغييري روي داده است براي كار شما داراي ارزش خواهد بود.

•         6- سعي كنيد در اين فرايند اجراي كار يا حين عمل شاخص ها و معيارهاي لازم براي ارزيابي از عمل تان گردآوري كنيد. مشخص كردن معيارها و شاخص ها و ديگر نشان گرهاي لازم را به پايان كار موكول نكنيد.

•                   7- با توجه به موضوع پژوهش , گروه و افراد ارزياب كننده و اعتبار بخش را تعيين كنيد. اين افراد كساني هستند كه با اظهار نظرشان به كار شما اعتبار مي بخشند.

•         8- علاوه بر افراد و گروه ها, شواهد جمع آوري شده نيز عامل مهمي در اعتبار بخشي كار شما خواهند بود.

•         9- مي توانيد براي ارزيابي و اعتباربخشي كارتان يك جلسة مشترك از افراد داراي صلاحيت و همكاران منتقد تشكيل دهيد و با عرضة داده ها و شواهد لازم ميزان اهميت و ارزش كارتان را بررسي كنيد.

•         شکل های اعتبار بخشی

خود -  اعتبار یابی :

     به عنوان دست اندرکار و مسئول در یک امری آیا می توانید برای رضایت خودتان نشان دهید که کار را بدان گونه انجام دادهاید تا این که به شما کمک کند ارزش های تان را موثر تر از پیش تلقی کنید ؟

2 – اعتبار یابی توسط همکاران :

آیا با این کارتان می توانید گروهی از همکاران خود را قانع سازید که دانش تازه ای تولید کرده اید ؟ آیا آنان موافقت خواهند کرد که یک عمل توام با مسئولیت و بهسازی به معرض نمایش می گذارید ؟

3 – اعتبار یابی توسط رده های بالا :

آیا می توانید به مدیران و مسئولان نشان دهید که در عمل حرفه ای تان برای بهسازی تغییراتی داده اید و از نحوه کار شما می توان برای بهبود برنامه های سازمان استفاده کرد

4 – اعتبار یابی آکادمیک :

 در نتیجه تایید جوامع علمی است که مشخص می شود آیا به گسترش دانش بشر کمک کردهاید یا نه ؟ دادن گزارش تحقیق و جویا شدن نظر اهل علم نوعی دیگر از اعتبار یابی کار است .

5 – عامه مردم :

سر انجام این که عامه مردم و خوانندگان گزارش کار شما در سازمان ها و یا در متن جامعه ، گروه اعتبار یاب نهایی هستند . قضاوت و داوری عامه مردم در جامعه برای تعیین اعتبار کار شما بسیار مهم است .

•         گام نهم :
تجديد نظر و دادن گزارش نهايي

پس از اعتبار يابي كار خود اصلاحات لازم و نهايي را در عمل پيشنهادي انجام مي دهيم و به عنوان سندي آماده مي كنيم .

- امكان تحويل به مسئولان ذيربط

- امكان انتشار سند

- اطلاع رسانی و توضیح دادن

پیوست ها

در این مرحله ، اگر  جدول یا نمودار داشته اید می آورید .

   و اگر جدول یا شکل ها را از جایی گرفته اید در زیر آن ها منبع اصلی را ذکر می کنید .

منابع

در این قسمت منابعی را که در کلیه ی مراحل تحقیق از آن ها استفاده کرده اید می آورید .

معمولاً منابع را طبق شیوه ی زیر می نویسند :

نام خانوادگی ، نام کوچک ، عنوان کتاب ، نام مترجم ، ناشر ، محل نشر ، تاریخ انتشار ، نوبت چاپ ، شماره ی جلد .

 

•         فهرست مطالب در یک اقدام پژوهی  

•         عنوان                                                      شماره صفحه

•         چکیده                                                          الف

•         تشکر و قدردانی                                               ب

•         مقدمه                                                            1

•         تعریف و طرح مسئله                                          2

•         توضیح وضعیت موجود                                       3

•         روش های گرد آوری اطلاعات                              4

•         تجزیه و تحلیل داده ها                                         6

•         ویژگی های راه پیشنهادی برای تغییر                       8

•         چگونگی اجرای تغییر پیشنهادی                              12 

•         چگونگی نظارت بر راه حل جدید                       15

•         چگونگی ارزیابی ازنتایج راه حل جدید                      17

•         تصمیم نهایی                                                    19

•         پیوست ها : جدول ها نمودارها                               20

•         منابع و مآخذ                                                    23